| بخش ۴۰ - عتاب کردن آتش را آن پادشاه جهود | ||
| رو به آتش کرد شه کِای تُندخو | آن جهان سوز طبیعی خوت کو | |
| چون نمیسوزی چه شد خاصیّتت | یا ز بختِ ما دگر شد نیّتت | |
| مینبخشایی تو بر آتشپرست | آنک نپرستد ترا، او چون بِرست | |
| هرگز ای آتش تو صابر نیستی | چون نسوزی چیست قادر نیستی | |
| چشمبندست این عجب، یا هوشبند | چون نسوزاند چنین شعلهٔ بلند | |
| جادوی کردت کسی یا سیمیاست | یا خلافِ طبع تو از بخت ماست | |
| گفت آتش من همانم ای شَمن | اندر آ تا تو ببینی تابِ من | |
| طبع من دیگر نگشت و عنصرم | تیغ حقّم هم به دستوری بَرم | |
| بر دَرِ خرگَه سگانِ ترکمان | چاپلوسی کرده پیش میهمان | |
| ور بخرگه بگذرد بیگانهرو | حمله بیند از سگان شیرانه او | |
| من ز سگ کم نیستم در بندگی | کَم ز تُرکی نیست حق در زندگی | |
| آتش طبعت اگر غمگین کند | سوزش از امر ملیکِ دین کند | |
| آتش طبعت اگر شادی دهد | اندرو شادی ملیکِ دین نهد | |
| چونک غم بینی تو استغفار کن | غم بامر خالق آمد کار کن | |
| چون بخواهد عین غم شادی شود | عین بندِ پای آزادی شود | |
| باد و خاک و آب و آتش بندهاند | با من و تو مرده با حق زندهاند | |
| پیش حق آتش همیشه در قیام | همچو عاشق روز و شب پیچان مدام | |
| سنگ بر آهن زنی بیرون جهد | هم به امر حق قدم بیرون نهد | |
| آهن و سنگِ هوا بر هم مزن | کین دو میزایند همچون مرد و زن | |
| سنگ و آهن خود سبب آمد ولیک | تو به بالاتر نگر ای مَرد نیک | |
| کین سبب را آن سبب آورد پیش | بیسبب کی شد سبب هرگز ز خویش | |
| و آن سببها کانبیا را رهبرند | آن سببها زین سببها برترند | |
| این سبب را آن سبب عامل کند | باز گاهی بی بَر و عاطِل کند | |
| این سبب را محرم آمد عقلها | و آن سببها راست محرم انبیا | |
| این سبب چه بود بتازی گو رسن | اندرین چَه این رسن آمد به فَن | |
| گردِش چَرخه رسن را علّتست | چَرخهگردان را ندیدن زلّتست | |
| این رسنهای سببها در جهان | هان و هان زین چرخِ سرگردان مدان | |
| تا نمانی صِفر و سرگردان چو چرخ | تا نسوزی تو ز بیمغزی چو مَرخ | |
| باد آتش میشود از امر حق | هر دو سرمست آمدند از خمرِ حق | |
| آبِ حلم و آتش خشم ای پسر | هم ز حق بینی چو بگشایی بصر | |
| گر نبودی واقف از حق جانِ باد | فرق کی کردی میانِ قومِ عاد | |
| هود گِردِ مؤمنان خطّی کشید | نرم میشد باد کانجا میرسید | |
| هر که بیرون بود زان خط جمله را | پاره پاره میگُسست اندر هوا | |
| همچنین شیبان راعی میکشید | گِرد بر گِردِ رمه خطّی پدید | |
| چون به جُمعه میشد او وقت نماز | تا نیارد گرگ آنجا تُرکتاز | |
| هیچ گرگی در نرفتی اندر آن | گوسفندی هم نگشتی زان نشان | |
| بادِ حرص گرگ و حرص گوسفند | دایرهٔ مرد خدا را بود بند | |
| همچنین بادِ اجل با عارفان | نرم و خوش همچون نسیم یوسفان | |
| آتش ابراهیم را دندان نزد | چون گُزیدهٔ حق بُوَد چونش گَزَد | |
| ز آتش شهوت نسوزد اهل دین | باقیان را بُرده تا قعر زمین | |
| موج دریا چون به اَمر حق بتاخت | اهل موسی را ز قِبْطی واشناخت | |
| خاکْ قارون را چو فرمان در رسید | با زر و تختش به قعرِ خود کشید | |
| آب و گِل چون از دمِ عیسی چرید | بال و پر بگشاد، مرغی شد پَرید | |
| هست تسبیحت بخارِ آب و گِل | مرغ جنّت شد ز نفخ صِدق دل | |
| کوهِ طور از نور موسی شد به رقص | صوفی کامل شد و رَست او ز نقص | |
| چه عجب گر کوه صوفی شد عزیز | جسم موسی از کلوخی بود نیز | |
| بخش ۴۱ - طنز و انکار کردن پادشاه جهود و قبول ناکردن نصیحت خاصان خویش | ||
| این عجایب دید آن شاه جهود | جُز که طنز و جز که انکارش نبود | |
| ناصحان گفتند از حد مگذران | مرکبِ استیزه را چندین مران | |
| ناصحان را دست بَست و بند کرد | ظلم را پیوند در پیوند کرد | |
| بانگ آمد کار چون اینجا رسید | پای دار ای سگ که قهر ما رسید | |
| بعد از آن آتش چهل گَز بر فروخت | حلقه گشت و آن جهودان را بسوخت | |
| اصل ایشان بود آتش ز ابتدا | سوی اصل خویش رفتند انتها | |
| هم ز آتش زاده بودند آن فریق | جزوها را سوی کُل باشد طریق | |
| آتشی بودند مؤمنسوز و بس | سوخت خود را آتش ایشان چو خَس | |
| آنک بودست امُّه الهاویه | هاویه آمد مَرورا زاویه | |
| مادر فرزندْ جویان ویَست | اصلها مر فرعها را در پیَست | |
| آبها در حوض اگر زندانیَست | باد نَشفش میکند کارکانیست | |
| میرهاند میبَرد تا مَعدنش | اندک اندک تا نبینی بُردنش | |
| وین نفس جانهای ما را همچنان | اندک اندک دزدد از حبس جهان | |
| تا اِلَیهِ یَصعَد اَطیابُ الکَلِم | صاعِداََ مِنّا اِلی حَیثُ عَلِم | |
| تَرتَقی اَنفاسُنا بِالمُنتَقا | مُحتَفاََ مِنّا اِلی دارِالبَقا | |
| ثُمَّ تَأتینا مُکافاتُ المَقال | ضِعفَ ذاکَ رَحمَةََ مِن ذِی الجَلال | |
| ثُمَّ یُلجینا اِلی اَمثالِها | کَی یَنالَ العَبدُ مِمّا نالَها | |
| هاکَذا تَعرُج وَ تَنزِل دایما | ذا فَلازِلتَ عَلَیه قایما | |
| پارسی گوییم یعنی این کشش | زان طرف آید که آمد آن چشش | |
| چشم هر قومی به سویی ماندهست | کان طرف یک روز ذوقی راندهست | |
| ذوق جنس از جنسِ خود باشد یقین | ذوق جزو از کلّ خود باشد ببین | |
| یا مگر آن قابل جِنسی بود | چون بدو پیوست جنس او شود | |
| همچو آب و نان که جنس ما نبود | گشت جنس ما و اندر ما فزود | |
| نقش جنسیّت ندارد آب و نان | ز اعتبارِ آخِر آن را جنس دان | |
| ور ز غیر جنس باشد ذوقِ ما | آن مگر مانند باشد جنس را | |
| آنک مانندست باشد عاریت | عاریت باقی نماند عاقبت | |
| مرغ را گر ذوق آید از صفیر | چونک جنس خود نیابد شد نَفیر | |
| تشنه را گر ذوق آید از سَراب | چون رسد در وی گریزد جوید آب | |
| مفلسان هم خوش شوند از زر قلب | لیک آن رسوا شود در دارِ ضرب | |
| تا زر اندودیت از ره نَفکند | تا خیال کژ ترا چَه نفکند | |
| از کلیله باز جو آن قصّه را | واندر آن قصّه طلب کن حِصّه را | |
وزن شعر: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
|
منابع: ۲- مثنوی معنوی بر اساس نسخه قونیه - به تصحیح و پیشگفتار عبدالکریم سروش ۳- شرح مثنوی معنوی جلد یکم حاج ملا هادی سبزواری نوازندگان: تنبور: اسماعیل محمدی اودو (کوزه): اصغر محمدی دف: مهدی محمدی پیوستها:
|
|---|
دانلود فایل پی دی اف